Optrekkend vocht is grondwater dat vanuit de bodem omhoog trekt in de muren van een gebouw. Het water stijgt via de kleine poriën en haartjes in het metselwerk, net zoals water in een spons omhoog kruipt. Dit noem je ook wel opstijgend vocht. Het is een veelvoorkomend probleem, vooral in oudere woningen zonder of met een slechte vochtweringslaag.
De hoogte tot waar het vocht stijgt, hangt af van de dikte van de muur, het type materiaal en hoe vochtig de grond is. In dunne muren kan het water soms een flink stuk boven de vloer omhoog trekken. In bredere muren stijgt het vocht minder hoog, maar het is er daarom niet minder aanwezig.
Hoe ontstaat optrekkend vocht?
De oorzaak is bijna altijd een ontbrekende of kapotte horizontale vochtweringslaag, ook wel een waterkering of vochtscherm genoemd. In moderne woningen zit deze laag standaard in de fundering en het muurwerk verwerkt. Ze houdt grondwater tegen zodat het niet omhoog kan stijgen. Oudere woningen, ruwweg gebouwd voor de jaren vijftig van de vorige eeuw, hebben die laag vaak niet of ze is na verloop van tijd aangetast.
De grondwaterstand speelt ook een rol. Staat het grondwater hoog, bijvoorbeeld in een natte winter of in een gebied met veel neerslag, dan is er meer druk op de muren van onderaf. Het vocht zoekt dan altijd de weg omhoog via het minst weerstand biedende materiaal. Baksteen en zachte mortel zijn daar gevoelig voor.
Zo herken je opstijgend vocht in een muur

Er zijn een paar duidelijke tekenen die wijzen op optrekkend vocht. Je ziet ze het vaakst in de benedenverdieping, kelder of begane grond.
- Vochtige of natte plekken onderin de muur, vaak op een vaste hoogte
- Uitbloei: witte, poederachtige vlekken op de muur door zouten die het water meeneemt uit het metselwerk
- Afbladderende of bobbelige verf en behang dat loslaat aan de onderkant
- Schimmelvorming langs de vloer of onderin hoeken
- Een muffe lucht in de ruimte, ook als je goed ventileert
- Zichtbare vochtring in de muur die niet hoger gaat dan een bepaald niveau
De vochtige plek aan de onderkant van de muur is typerend voor opstijgend vocht. Dat onderscheidt het van lekkagewater van bovenaf, dat juist plekken midden in of hoog in de muur veroorzaakt, of van condensatie, dat zich vaker op koude oppervlakken en ramen laat zien.
Zelf testen: optrekkend vocht of condens?

Met een eenvoudige foliotest zie je of het vocht uit de muur komt of uit de lucht in de kamer.
- Plak een stuk aluminiumfolie van ongeveer een handbreedte strak op de vochtige plek, met tape rondom alle randen.
- Laat de folie een paar dagen zitten zonder de ruimte anders te ventileren of te verwarmen dan normaal.
- Zit het vocht aan de muurkant onder de folie, dan komt het uit de muur, zoals bij optrekkend vocht.
- Zit het vocht aan de buitenkant van de folie, dan is het condens uit de binnenlucht en helpt beter ventileren meer dan een ingreep in de muur.
Ook de vorm helpt: optrekkend vocht begint onderaan de muur en heeft vaak een vrij rechte bovenrand met zoutrand, terwijl condens vooral in koude hoeken en achter kasten zit.
Wat is optrekkend vocht niet?
Niet alle vochtproblemen zijn hetzelfde. Optrekkend vocht is specifiek vocht dat van onderuit komt via de constructie. Het is iets anders dan:
- Lekkage: water dat van buiten naar binnen dringt via scheuren, het dak of een slechte aansluiting.
- Condensatie: vocht dat ontstaat als warme, vochtige binnenlucht in contact komt met een koude muur of raam.
- Doorslaand vocht: regenwater dat door een te dunne of beschadigde buitenmuur heen trekt.
Het is niet altijd makkelijk om het verschil te zien. Bij twijfel kan een vochtmeting helpen. Met een vochtmeter meet je de vochtigheid op verschillende hoogtes in de muur. Bij optrekkend vocht is de muur het natst helemaal onderaan en neemt de vochtigheid naar boven toe af.
Waarom is het een probleem?
Optrekkend vocht beschadigt muren van binnenuit. Het water lost de zouten in het metselwerk op en voert die mee naar het oppervlak. Dat verzwakt de muur langzaam. Verf, stucwerk en behang houden het niet lang vol in een vochtige omgeving. Op termijn raken de stenen zelf aangetast.
Daarnaast bevordert aanhoudend vocht schimmelgroei. Schimmel in een woning is niet alleen vervelend voor de binnenkant van je muren, maar kan ook de luchtkwaliteit verslechteren. Dat is iets om serieus te nemen, zeker als er kinderen of mensen met een zwakkere gezondheid in huis wonen.
Optrekkend vocht lost zichzelf niet op. Schilderen of opnieuw stucken is geen oplossing, want het vocht blijft vanuit de grond omhoogkomen. De schade komt dan steeds terug, totdat je de oorzaak aanpakt door een deugdelijke vochtweringslaag aan te brengen of te herstellen.
Wat kun je eraan doen?
Optrekkend vocht los je alleen echt op door de oorzaak aan te pakken: een ontbrekende of kapotte vochtweringslaag onderin de muur. Verf, een nieuwe stuclaag of een ontvochtiger verbergen het probleem tijdelijk. Laat bij twijfel eerst een vochtmeting doen voordat je een behandeling kiest. Welke oplossingen er zijn en wanneer je welke kiest, lees je in optrekkend vocht: oorzaken, herkennen en wat je eraan kunt doen.
De beelden in dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.
Lees ook
