Optrekkend vocht is grondwater dat vanuit de bodem omhoog trekt in de muren van een gebouw. Het water stijgt via de kleine poriën en haartjes in het metselwerk, net zoals water in een spons omhoog kruipt. Dit noem je ook wel opstijgend vocht. Het is een veelvoorkomend probleem, vooral in oudere woningen zonder of met een slechte vochtweringslaag.
De hoogte tot waar het vocht stijgt, hangt af van de dikte van de muur, het type materiaal en hoe vochtig de grond is. In dunne muren kan water soms wel 50 tot 100 centimeter omhoog komen. In bredere muren stijgt het vocht minder hoog, maar het is er daarom niet minder aanwezig.
Hoe ontstaat optrekkend vocht?
De oorzaak is bijna altijd een ontbrekende of kapotte horizontale vochtweringslaag, ook wel een waterkering of vochtscherm genoemd. In moderne woningen zit deze laag standaard in de fundering en het muurwerk verwerkt. Ze houdt grondwater tegen zodat het niet omhoog kan stijgen. Oudere woningen, ruwweg gebouwd voor de jaren vijftig van de vorige eeuw, hebben die laag vaak niet of ze is na verloop van tijd aangetast.
De grondwaterstand speelt ook een rol. Staat het grondwater hoog, bijvoorbeeld in een natte winter of in een gebied met veel neerslag, dan is er meer druk op de muren van onderaf. Het vocht zoekt dan altijd de weg omhoog via het minst weerstand biedende materiaal. Baksteen en zachte mortel zijn daar gevoelig voor.
Zo herken je opstijgend vocht in een muur
Er zijn een paar duidelijke tekenen die wijzen op optrekkend vocht. Je ziet ze het vaakst in de benedenverdieping, kelder of begane grond.
- Vochtige of natte plekken onderin de muur, vaak op een vaste hoogte
- Uitbloei: witte, poederachtige vlekken op de muur door zouten die het water meeneemt uit het metselwerk
- Afbladderende of bobbelige verf en behang dat loslaat aan de onderkant
- Schimmelvorming langs de vloer of onderin hoeken
- Een muffe lucht in de ruimte, ook als je goed ventileert
- Zichtbare vochtring in de muur die niet hoger gaat dan een bepaald niveau
De vochtige plek aan de onderkant van de muur is typerend voor opstijgend vocht. Dat onderscheidt het van lekkagewater van bovenaf, dat juist plekken midden in of hoog in de muur veroorzaakt, of van condensatie, dat zich vaker op koude oppervlakken en ramen laat zien.
Wat is optrekkend vocht niet?
Niet alle vochtproblemen zijn hetzelfde. Optrekkend vocht is specifiek vocht dat van onderuit komt via de constructie. Het is iets anders dan:
- Lekkage: water dat van buiten naar binnen dringt via scheuren, het dak of een slechte aansluiting.
- Condensatie: vocht dat ontstaat als warme, vochtige binnenlucht in contact komt met een koude muur of raam.
- Doorslaand vocht: regenwater dat door een te dunne of beschadigde buitenmuur heen trekt.
Het is niet altijd makkelijk om het verschil te zien. Bij twijfel kan een vochtmeting helpen. Met een vochtmeter meet je de vochtigheid op verschillende hoogtes in de muur. Bij optrekkend vocht is de muur het natst helemaal onderaan en neemt de vochtigheid naar boven toe af.
Waarom is het een probleem?
Optrekkend vocht beschadigt muren van binnenuit. Het water lost de zouten in het metselwerk op en voert die mee naar het oppervlak. Dat verzwakt de muur langzaam. Verf, stucwerk en behang houden het niet lang vol in een vochtige omgeving. Op termijn raken de stenen zelf aangetast.
Daarnaast bevordert aanhoudend vocht schimmelgroei. Schimmel in een woning is niet alleen vervelend voor de binnenkant van je muren, maar kan ook de luchtkwaliteit verslechteren. Dat is iets om serieus te nemen, zeker als er kinderen of mensen met een zwakkere gezondheid in huis wonen.
Optrekkend vocht lost zichzelf niet op. Schilderen of opnieuw stucken is geen oplossing, want het vocht blijft vanuit de grond omhoogkomen. De schade komt dan steeds terug, totdat je de oorzaak aanpakt door een deugdelijke vochtweringslaag aan te brengen of te herstellen.