Wapening in een fundering bestaat meestal uit stalen staven of matten die het beton versterken. Beton kan goed tegen drukkrachten, maar minder goed tegen trekkrachten. Het staal vangt een groot deel van die trekkrachten op en helpt de fundering belasting te dragen en scheuren te beperken.
Hoeveel wapening nodig is en waar die komt te liggen, hangt af van het ontwerp en de belasting. Een constructeur bepaalt de afmetingen en maakt een tekening voor de uitvoering.
Waarom wapening in een fundering nodig is
Een fundering krijgt niet overal precies dezelfde belasting. Muren en andere onderdelen drukken op verschillende plekken, terwijl de ondergrond tegendruk geeft. Daardoor kan het beton buigen. Bij die buiging ontstaan trekkrachten die het beton alleen minder goed kan opnemen.
Het wapeningsstaal werkt samen met het beton. De ribbels op de staven zorgen voor hechting, zodat krachten tussen beton en staal worden overgedragen. Kleine scheuren kunnen nog steeds ontstaan, maar de wapening helpt voorkomen dat ze te ver opengaan.
Wapening is geen garantie tegen verzakking. Als de bodem onvoldoende draagkracht heeft of ongelijkmatig zakt, kan ook een gewapende fundering schade oplopen.
Welke wapening komt in een fundering?
De vorm van de wapening volgt uit de vorm van het betonnen onderdeel en de richting van de krachten. Een fundering kan verschillende onderdelen bevatten, met voor elk onderdeel een andere indeling van het staal:
- Losse staven: worden volgens de tekening op maat gelegd en kunnen ook plaatselijk extra versterking geven.
- Wapeningsmatten: zijn vlakke netten van aan elkaar verbonden stalen draden of staven. Ze kunnen geschikt zijn voor een brede funderingsplaat.
- Samengestelde wapening: bestaat uit staven die samen een ruimtelijke vorm maken. Die kan worden gebruikt in langwerpige of plaatselijke funderingsdelen.
Deze vormen zijn niet zonder meer uitwisselbaar. Een mat die handig is voor een vlakke plaat, neemt niet automatisch dezelfde krachten op als wapening die voor een balkvormig deel is ontworpen. Ook de dikte, richting en onderlinge afstand van de staven tellen mee.
Waar ligt de wapening in het beton?
Wapening moet op de plek liggen waar het beton trekkrachten verwacht. Dat kan onderin zijn, maar op andere plaatsen juist bovenin of aan beide kanten. Bij een fundering die op meerdere plaatsen wordt ondersteund, kan de richting van de buiging namelijk veranderen.
Het staal mag niet direct tegen de grond of de binnenkant van de bekisting liggen. Er moet beton tussen het staal en de buitenkant van de fundering zitten. Deze laag heet betondekking en helpt het staal te beschermen tegen invloeden van buitenaf, zoals vocht.
De benodigde dekking is niet voor elke fundering gelijk. Die hangt onder meer af van de omgeving, de uitvoering en het constructieve ontwerp. De maat op de tekening geldt tot het buitenste staal, dus ook tot een staaf die om andere staven heen loopt.
Hoe wordt de wapening geplaatst?
De wapening wordt volgens de constructietekening op maat gemaakt, gelegd en verbonden. Meestal worden staven met vlechtdraad aan elkaar vastgemaakt. Dat houdt ze tijdens het werk op hun plek. Het draad zelf vervangt geen constructieve verbinding tussen de staven.
Waar staven doorlopen of op elkaar aansluiten, zijn de lengte en plaats van de overlap van belang. Hetzelfde geldt voor hoeken en aansluitingen. Als daar staal ontbreekt of te kort is, kunnen krachten mogelijk niet goed worden overgedragen. De tekening geeft aan hoe deze delen moeten worden uitgevoerd.
Tijdens het storten moet het beton tussen en rondom de staven kunnen komen. Ligt het staal te dicht op elkaar, dan wordt het lastiger om de ruimte goed met beton te vullen. Ook mag de wapening door het storten niet verschuiven, want dan verandert de dekking of komt het staal op de verkeerde hoogte te liggen.
Waar let je op bij de uitvoering?
Een constructietekening laat zien hoeveel staal nodig is en hoe het moet worden aangebracht. Je kunt de uitvoering aan de hand daarvan op een paar punten beoordelen:
- De staven en matten hebben de voorgeschreven afmetingen en liggen in de juiste richting.
- De onderlinge afstanden en de plaats van boven- en onderwapening komen overeen met de tekening.
- Bij uiteinden, hoeken en aansluitingen is de voorgeschreven wapening aanwezig.
- De wapening blijft tijdens het storten op hoogte en heeft rondom voldoende betondekking.
- Het staal is vrij van vuil en vet die de hechting met beton kunnen verstoren.
Meer staal toevoegen is niet vanzelfsprekend beter. Te veel wapening kan het vullen van de bekisting met beton juist moeilijker maken. Ook staven weglaten, verplaatsen, doorzagen of lassen kan gevolgen hebben voor de sterkte. Laat een wijziging daarom eerst door de constructeur beoordelen.
Veelgestelde vragen over funderingswapening
Hoe hoog moet de wapening in het beton liggen?
Er is geen vaste hoogte die voor iedere fundering geldt. De juiste plek hangt af van de verwachte krachten en de benodigde betondekking. Op de constructietekening staat waar de wapening moet komen.
Kun je een fundering zonder wapening maken?
Dat kan bij bepaalde ontwerpen, als ongewapend beton de krachten veilig kan opnemen. Ga daar niet zelf van uit: de belasting en de ondergrond bepalen mede of wapening nodig is.
Voorkomt wapening alle scheuren?
Nee. Ook gewapend beton kan scheuren, bijvoorbeeld door krimp of belasting. De wapening helpt om scheuren te beperken en krachten over een scheur heen op te nemen.
Laat de wapening beoordelen voordat het beton wordt gestort. Daarna zijn de ligging, aansluitingen en betondekking niet meer eenvoudig te zien of aan te passen.