Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en gebruikt die om je huis te verwarmen. Hoe werkt een warmtepomp precies? In het kort: een speciale vloeistof in de pomp neemt warmte op uit de omgeving, perst die samen zodat de temperatuur stijgt, en geeft die warmte daarna af aan je verwarmingssysteem. Zo verwarm je je woning op een energiezuinige manier, zonder of met veel minder gas.
Warmte halen waar je het niet verwacht
Het klinkt misschien vreemd: warmte halen uit koude buitenlucht. Toch werkt het. Zelfs bij vriesweer zit er nog bruikbare energie in de lucht. Een warmtepomp is zo ontworpen dat hij die lage temperatuur al genoeg vindt om mee aan de slag te gaan. Hetzelfde geldt voor warmte uit de bodem of uit grondwater. Die bronnen hebben het voordeel dat ze het hele jaar door een redelijk stabiele temperatuur houden, ook in de winter.
De vier stappen van het warmtepompproces
Een warmtepomp werkt via een gesloten systeem met een speciale vloeistof, het koudemiddel. Dit koudemiddel doorloopt steeds dezelfde vier stappen:
- Verdampen: Het koudemiddel neemt warmte op uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater. Door die warmte verandert de vloeistof in damp, ook al is het buiten maar een paar graden boven nul.
- Samenpersen: Een compressor perst de damp samen. Door die compressie stijgt de temperatuur van het gas flink. Dit is het enige onderdeel van het proces dat elektriciteit nodig heeft.
- Warmte afgeven: Het hete gas geeft zijn warmte af aan het water in je verwarmingssysteem, bijvoorbeeld via vloerverwarming of radiatoren. Daarbij koelt het gas af en wordt het weer vloeibaar.
- Ontspannen: Via een expansieventiel daalt de druk van het koudemiddel. De vloeistof koelt verder af en is klaar om opnieuw warmte op te nemen. Dan begint de cyclus weer van voren af aan.
Dit proces lijkt sterk op hoe een koelkast werkt, maar dan omgekeerd. Een koelkast pompt warmte naar buiten. Een warmtepomp pompt warmte naar binnen.
Welke soorten warmtepompen zijn er?
Warmtepompen verschillen van elkaar door de bron waaruit ze warmte halen. De drie meest voorkomende soorten zijn:
- Lucht-waterwarmtepomp: Haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan het water in je verwarmingssysteem. Dit is de meest gebruikte en vaak goedkoopste variant om te installeren.
- Bodem-waterwarmtepomp: Haalt warmte uit de bodem via buizen die in de grond liggen. De bodem heeft een stabielere temperatuur dan lucht, waardoor dit systeem iets efficiënter werkt in de winter.
- Water-waterwarmtepomp: Haalt warmte uit grondwater via een bron. Dit is een efficiënte optie, maar de aanleg is complexer en niet overal mogelijk.
Er bestaat ook de lucht-luchtwarmtepomp. Die geeft warmte direct af aan de lucht in je huis, niet aan water. Dit systeem wordt vaker gebruikt voor koelen dan voor verwarmen.
Wat doet een warmtepomp met je energieverbruik?
Een warmtepomp gebruikt elektriciteit om te draaien, maar levert veel meer warmte terug dan de energie die hij verbruikt. De verhouding tussen geleverde warmte en gebruikte elektriciteit heet de COP, wat staat voor Coefficient of Performance. Een COP van 3 betekent dat de pomp voor elke kilowattuur elektriciteit drie kilowattuur aan warmte levert. In de praktijk ligt de COP vaak tussen 3 en 5, afhankelijk van het type warmtepomp en de buitentemperatuur.
Doordat je minder of helemaal geen gas meer nodig hebt, kan een warmtepomp je energierekening verlagen. Zeker als je ook zonnepanelen hebt, want dan gebruik je goedkope of gratis stroom om de pomp te laten draaien.
Is je huis geschikt voor een warmtepomp?
Een warmtepomp werkt het best in een goed geïsoleerd huis. Dat komt omdat warmtepompen water aanvoeren op een lagere temperatuur dan een traditionele cv-ketel. Vloerverwarming of lage-temperatuurradiatoren zijn daarvoor het meest geschikt. In een slecht geïsoleerd huis moet de pomp harder werken, wat de efficiëntie verlaagt. Een goede isolatie van muren, dak en vloer is dus een verstandige eerste stap.
Kan een warmtepomp ook koelen?
Veel warmtepompen kunnen het proces omdraaien en je huis koelen in de zomer. De pomp pompt dan warmte van binnen naar buiten, vergelijkbaar met een airconditioning. Dit maakt een warmtepomp een systeem dat je het hele jaar door kunt gebruiken voor zowel verwarmen als koelen.
Veelgestelde vragen
Heeft een warmtepomp nog gas nodig?
Een warmtepomp heeft geen gas nodig om te werken. Hij gebruikt alleen elektriciteit om de compressor aan te drijven. Hierdoor verbruik je minder of helemaal geen aardgas meer voor het verwarmen van je woning en soms ook je warm tapwater.
Wat is een COP en waarom is dat belangrijk?
De COP, of Coefficient of Performance, geeft aan hoe efficiënt een warmtepomp werkt. Een COP van 4 betekent dat de pomp vier keer zoveel warmte levert als hij aan elektriciteit verbruikt. Hoe hoger de COP, hoe zuiniger het systeem werkt. De COP varieert per situatie en is onder andere afhankelijk van de buitentemperatuur.
Werkt een warmtepomp ook bij vriesweer?
Ja, een lucht-waterwarmtepomp werkt ook bij vriezende temperaturen, maar zijn rendement daalt naarmate het kouder wordt. Bodem- en waterwarmtepompen hebben daar minder last van, omdat de bodem en het grondwater een stabielere temperatuur hebben dan de buitenlucht.
Hoe lang gaat een warmtepomp mee?
Een warmtepomp gaat gemiddeld vijftien tot twintig jaar mee bij goed onderhoud. Regelmatig onderhoud door een installateur helpt om de levensduur te verlengen en de efficiëntie op peil te houden.
Kan een warmtepomp ook mijn tapwater verwarmen?
Veel warmtepompen kunnen naast de ruimteverwarming ook het kraanwater opwarmen. Daarvoor is vaak een boiler nodig die de warmtepomp aanvult. Sommige modellen hebben dit ingebouwd, bij andere is een aparte boiler nodig.